Szczoteczka dobrze oczyszcza powierzchnie zewnętrzne, wewnętrzne i żujące, ale słabo dociera do powierzchni, którymi zęby stykają się ze sobą, oraz do okolicy tuż przy brzegu dziąsła między zębami. To właśnie tam najczęściej zaczyna się próchnica międzyzębowa i zapalenie dziąseł. Dlatego samo mycie zębów to nie wszystko. Oprócz szczotkowania dwa razy dziennie pastą z fluorem warto raz dziennie oczyścić przestrzenie międzyzębowe, co zalecają m.in. ADA (American Dental Association) i EFP. Narzędzie, czyli nić albo szczoteczkę międzyzębową, dobiera się do szerokości przestrzeni między zębami, na co zwraca uwagę FDI.
Nić przed szczoteczką czy po niej?
Możesz zacząć od nitkowania, a dopiero potem umyć zęby szczoteczką. Nić usuwa część płytki i resztek pokarmu spomiędzy zębów, co może ułatwić dotarcie tam fluoru z pasty. W jednym badaniu kolejność „najpierw nić, potem szczoteczka” zostawiała między zębami więcej fluoru, choć zestawienie badań nie wykazało wyraźnej różnicy w ilości usuniętej płytki. Najważniejsze jest codzienne, dokładne oczyszczanie; ADA uznaje obie kolejności za dopuszczalne.
Co zalecają organizacje stomatologiczne
Codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych zalecają duże towarzystwa stomatologiczne, choć badania nad jego skutecznością są wciąż ograniczone i dotyczą głównie stanu dziąseł:
- ADA (American Dental Association): zaleca raz dziennie oczyszczać przestrzenie między zębami nicią lub innym narzędziem międzyzębowym, bo pomaga to usuwać płytkę i dbać o zdrowie dziąseł.
- EFP (European Federation of Periodontology): codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych jest niezbędne dla zdrowia dziąseł. Pierwszym wyborem są szczoteczki międzyzębowe, a nić przydaje się tam, gdzie szczoteczka nie mieści się bez urazu.
- FDI (World Dental Federation): nitkowanie lub użycie innych narzędzi międzyzębowych powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Jak prawidłowo nitkować krok po kroku
- Przygotuj nitkę. Odwiń około 40–50 cm nici i nawiń większość na środkowe palce obu dłoni, pozostawiając 2–3 cm odcinek do pracy.
- Wprowadź nić przez punkt kontaktu. Delikatnie przeprowadź nić między zębami ruchem piłującym (w przód i w tył), tylko do momentu przejścia przez najciaśniejszy punkt styku zębów.
- Nie piłuj przy dziąśle. Gdy nić znajdzie się poniżej punktu kontaktu, przestań wykonywać ruchy piłujące. W ten sposób chronisz dziąsła przed urazem.
- Oczyść powierzchnie zęba. Uformuj nić w kształt litery „C" i delikatnie przesuwaj ją wzdłuż powierzchni zęba w górę i w dół, po obu stronach każdej przestrzeni.
- Nie zapomnij o tylnych zębach. Tył jamy ustnej to miejsce najczęściej pomijane, a jednocześnie najczęściej dotknięte próchnicą i chorobami dziąseł.
Przechodź przez wszystkie przestrzenie po kolei, zawsze w tym samym porządku, i używaj czystego odcinka nici do każdej z nich. Dzięki stałej kolejności żadna przestrzeń nie zostanie przypadkowo pominięta.
Czego unikać
- Nie wpychaj nitki w dziąsło: to może spowodować uraz i stan zapalny.
- Nie piłuj przy dziąśle: ruchy piłujące wykonuj tylko przy przechodzeniu przez punkt kontaktu; przy dziąśle stosuj wyłącznie delikatne ruchy w dół i w górę wzdłuż powierzchni zęba.
- Nie używaj dużej siły: zbyt mocne dociąganie nici może uszkodzić dziąsła. Liczy się delikatność i systematyczność, nie siła.
Jaką nić wybrać?
Nie ma jednej nici „najlepszej dla wszystkich". Dobór zależy od szerokości przestrzeni międzyzębowych i tego, co masz w ustach:
- Nici woskowane: klasyczne, łatwo ślizgają się w przestrzeniach międzyzębowych; dobre do większości codziennych zastosowań.
- Nici bezwoskowe: cieńsze, sprawdzają się w bardzo wąskich przestrzeniach.
- Taśmy dentystyczne: szersze i spłaszczone, polecane przy większych odstępach między zębami.
- Nitki z nierozstrzępiającymi się włóknami (np. PTFE): wyjątkowo gładkie, łatwo przesuwają się nawet w ciasnych przestrzeniach.
- Super floss: specjalistyczna nić do mostów, koron, implantów i aparatów ortodontycznych; sztywny koniec ułatwia przeprowadzenie nici pod elementami protetycznymi.
- Gotowe widelczyki z nicią (pre-flossers): wygodniejsze w podróży i dla osób z ograniczoną sprawnością dłoni.
Jeśli nie wiesz, co wybrać, zapytaj podczas wizyty. Dobór narzędzi międzyzębowych najlepiej dostosować do własnego uzębienia. Tam, gdzie szczoteczka międzyzębowa mieści się bez urazu, zwykle sprawdza się lepiej niż nić. Nić jest dobrym wyborem przede wszystkim w bardzo ciasnych przestrzeniach.
A irygator?
Irygator wodny pomaga wypłukać resztki pokarmu i bywa wygodny przy aparatach ortodontycznych, mostach i innych uzupełnieniach, a także dla osób, którym trudno posługiwać się nicią. Przeglądy badań nie wykazały jednak wyraźnie, by zmniejszał ilość płytki bardziej niż samo szczotkowanie, dlatego dobór narzędzi warto omówić podczas wizyty.
Dla kogo nitkowanie jest szczególnie ważne?
- osoby z chorobami dziąseł i przyzębia (u nich zwykle lepiej sprawdzają się szczoteczki międzyzębowe dobrane przez lekarza lub higienistkę),
- osoby z aparatami ortodontycznymi,
- osoby z mostami, koronami i implantami,
- osoby z dużymi wypełnieniami międzyzębowymi,
- każdy, kto chce zapobiegać próchnicy i chorobom przyzębia.
Najważniejsza wiadomość
Oczyszczaj przestrzenie międzyzębowe raz dziennie, o stałej porze, na przykład wieczorem przed snem. Możesz zacząć od nici, a potem umyć zęby. Bądź delikatny: nić ma pracować wzdłuż powierzchni zęba, a nie wbijać się w dziąsło. Codzienne oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych to prosty sposób, by dbać o zdrowie dziąseł.
Na początku dziąsła mogą lekko krwawić. Zwykle jest to objaw zapalenia dziąseł, a nie skutek samej nici, i przy regularnym, delikatnym oczyszczaniu często się zmniejsza. Jeżeli krwawienie się utrzymuje, warto to skonsultować, bo zapalenie może wymagać leczenia.